Hóa rồng: tinh thần của một dân tộc trẻ

Người Việt lớn lên cùng rồng. Chúng ta tự gọi mình là con Rồng cháu Tiên. Kinh đô nghìn năm của chúng ta mang tên Thăng Long — rồng bay lên. Mỗi năm, vào ngày ông Công ông Táo, nhiều gia đình thả cá chép ra sông, ao, hồ, gửi theo một hình ảnh rất quen thuộc: cá chép vượt Vũ Môn hóa rồng. Rồng không chỉ là một biểu tượng trang trí trên mái đình hay áo long bào. Nó là một cách người Việt nghĩ về sự trưởng thành.

Câu chuyện của con cá chép

Truyền thuyết kể rằng ở thượng nguồn có một dòng thác dữ gọi là Vũ Môn. Hằng năm, đàn cá chép rủ nhau bơi ngược dòng để vượt qua thác. Phần lớn đều thất bại, bị dòng nước đánh bật trở lại. Nhưng con cá nào vượt qua được thì hóa thành rồng, bay lên trời.

Điều đáng chú ý trong câu chuyện này là con cá chép không sinh ra đã là rồng. Nó là một con cá bình thường, ở dưới đáy, trong nước. Nó trở thành rồng không nhờ dòng dõi, không nhờ được ai ban cho, mà nhờ chính sự nỗ lực bơi ngược dòng. Hóa rồng là một quá trình, không phải một danh hiệu.

Con cá chép không sinh ra đã là rồng. Nó trở thành rồng vì dám bơi ngược dòng nước.

Một dân tộc đi qua chiến tranh

Phần lớn lịch sử hiện đại của Việt Nam là lịch sử của chiến tranh. Hòa bình thật sự, trên toàn bộ lãnh thổ, mới chỉ có vài thập kỷ. Những thế hệ trước đã phải dành gần như toàn bộ sức lực để giành lại và giữ gìn độc lập. Họ không có điều kiện để xây dựng những nhà máy lớn, những viện nghiên cứu, những nền công nghiệp như nhiều quốc gia khác đã làm trong cùng thời kỳ.

Vì thế, Việt Nam chưa từng có một cuộc cách mạng công nghiệp của riêng mình. Người ta có thể nhìn điều đó như một sự chậm trễ. Nhưng cũng có thể nhìn nó theo một cách khác: chặng đường lớn nhất vẫn còn ở phía trước. Chúng ta là một dân tộc trẻ — không phải về lịch sử, mà về thời gian được sống trong hòa bình để kiến tạo.

Thế hệ sinh ra trong hòa bình

Lần đầu tiên sau rất lâu, có những thế hệ người Việt lớn lên mà không biết đến tiếng bom. Đó là một món quà vô giá mà cha ông đã đánh đổi bằng mồ hôi và máu. Và món quà nào cũng đi kèm trách nhiệm.

Trách nhiệm ấy không phải là gánh nặng phải lặp lại quá khứ. Nó là câu hỏi: chúng ta sẽ làm gì với hòa bình? Nếu thế hệ trước bơi ngược dòng để giữ lấy đất nước, thì thế hệ này sẽ bơi ngược dòng để làm gì? Có lẽ câu trả lời là: để sáng tạo. Để xây dựng. Để Việt Nam không chỉ tồn tại, mà còn đóng góp cho thế giới những giá trị của riêng mình.

Hóa rồng không phải là hóa thành người khác

Có một hiểu lầm phổ biến về sự phát triển: rằng muốn tiến lên thì phải trở thành giống một nơi nào khác. Nhưng con cá chép khi hóa rồng không trở thành một loài khác hoàn toàn xa lạ. Nó vẫn mang trong mình ký ức của dòng nước đã nuôi nó lớn.

Tinh thần hóa rồng của người Việt cũng vậy. Chúng ta có thể học từ thế giới — khoa học, công nghệ, cách tổ chức xã hội — như cha ông đã học chữ cái Latin để làm nên chữ Quốc ngữ. Nhưng điều làm nên sức mạnh của chúng ta vẫn là những thứ của riêng mình: văn hóa dân gian, tinh thần cộng đồng, sự kiên cường và khả năng thích nghi. Rồng Việt bay lên với đôi cánh của thế giới và trái tim của quê hương.

Xuất phát thấp, tầm nhìn xa

Hóa rồng bắt đầu từ một suy nghĩ dám vượt khỏi hoàn cảnh hiện tại. Nhiều người trẻ Việt Nam hôm nay không giàu có. Nhưng không giàu có không có nghĩa là phải nghĩ nhỏ. Ngược lại, chính vì xuất phát điểm còn thấp mà tầm nhìn càng cần phải xa. SÀNH ĐIỆU tin rằng Việt Nam có thể trở thành trung tâm của châu Á – Thái Bình Dương và là người bạn, người đồng chí của mọi dân tộc. Đó là một giấc mơ lớn — và mọi dòng thác Vũ Môn đều bắt đầu bằng một giấc mơ lớn.

Mỗi người sinh ra đều có một sứ mệnh, và bầu trời đủ rộng cho tất cả vì sao. Con rồng nào cũng từng là một con cá nhỏ dám ngước nhìn lên bầu trời ấy.

— Ban biên tập SÀNH ĐIỆU